Kees van den Burg (1917-?): de fotograaf die Avifauna voor altijd kleur gaf
De man achter de eerste beelden van Avifauna
Wie vandaag oude foto’s van Vogelpark Avifauna bekijkt, ziet niet alleen een vogelpark in opbouw, maar ook het werk van een uitzonderlijk fotograaf. Achter een groot deel van deze historische opnamen stond Kees van den Burg, eigenaar van de fotozaak Foto Lux aan de Julianastraat in Alphen aan den Rijn.
Vanaf de opening van Internationaal Vogelpark Avifauna op 17 mei 1950 groeide Van den Burg uit tot de vaste fotograaf van het park. Hij legde de exotische vogelcollectie, de tuinen, de gebouwen en de bezoekers vast in honderden foto’s die later verschenen in kranten, tijdschriften, brochures en reclame-uitgaven. Dankzij zijn werk is de pioniersperiode van Avifauna tot op de dag van vandaag uitzonderlijk goed gedocumenteerd.
Hoewel de naam van Gerard van den Brink terecht verbonden is aan de oprichting van Avifauna, verdient ook Kees van den Burg een belangrijke plaats in deze geschiedenis. Zijn camera zorgde ervoor dat heel Nederland kennis kon maken met het nieuwe vogelpark.
Foto Lux in Alphen aan den Rijn
Aan de Julianastraat exploiteerde Van den Burg zijn eigen fotozaak: Foto Lux. In de jaren vijftig waren fotografie en fototechniek volop in ontwikkeling. Een fotograaf moest niet alleen artistiek zijn, maar ook beschikken over uitgebreide technische kennis van camera’s, films, belichting en het ontwikkelen van foto’s.
Van den Burg stond bekend als een vakman die deze technieken uitstekend beheerste. Zijn winkel was voor veel inwoners van Alphen aan den Rijn hét adres voor fotografie, maar achter de schermen werkte hij tegelijkertijd aan een veel grotere opdracht: het fotografisch vastleggen van Avifauna.
Fotograaf van Gerard van den Brink
Gerard van den Brink begreep als geen ander dat goede fotografie onmisbaar was om Avifauna nationaal bekend te maken. Kranten wilden foto’s publiceren en bezoekers wilden herinneringen mee naar huis nemen.
Daarom ontstond een nauwe samenwerking tussen Van den Brink en Kees van den Burg.
Van den Burg fotografeerde onder meer:
- de opening van Avifauna;
- nieuwe vogelsoorten;
- bijzondere broedresultaten;
- internationale bezoekers;
- officiële ontvangsten;
- het dagelijks leven in het vogelpark;
- promotiemateriaal voor binnen- en buitenlandse publicaties.
Zijn foto’s verschenen in talloze publicaties en bepaalden jarenlang het beeld dat Nederland van Avifauna had.
Een pionier van de kleurenfotografie
De jaren vlak na de Tweede Wereldoorlog vormden een overgangsperiode in de fotografie. Vrijwel alle kranten en tijdschriften verschenen nog in zwart-wit. Kleurenfotografie was ingewikkeld, duur en technisch zeer veeleisend.
Juist in die periode behoorde Kees van den Burg tot de fotografen die zich intensief bezighielden met de mogelijkheden van kleurenfotografie.
Voor een vogelpark was dat revolutionair.
De schitterende kleuren van toekans, ara’s, flamingo’s, paradijsvogels en talrijke andere exotische vogels konden eindelijk natuurgetrouw worden weergegeven. Waar zwart-witfoto’s slechts een indruk gaven van vorm en contrast, brachten kleurenfoto’s voor het eerst de werkelijke pracht van de vogels over.
Daarmee liep Van den Burg vooruit op een ontwikkeling die later vanzelfsprekend zou worden.
De albums "Vogelpracht in Avifauna"
Technisch meesterwerk
Een hoogtepunt uit zijn carrière vormt zonder twijfel de serie “Vogelpracht in Avifauna”.
Deze albums werden uitgegeven door TEO (Taminiau’s Conservenfabrieken) in Elst en groeiden uit tot een van de bekendste verzamelalbums van de jaren vijftig. De uitgaven bevatten losse kleurenfoto’s van vogels die in de albums konden worden geplaatst. Voor veel Nederlandse gezinnen vormden deze albums de eerste kennismaking met exotische vogelsoorten in kleur.
De fotografie was volledig in handen van Kees van den Burg.
De begeleidende teksten werden verzorgd door A. B. Wigman, die de vogels op toegankelijke wijze beschreef. Het eerste album verscheen aanvankelijk met teksten van J.H. Noordzij; latere drukken en vervolgdelen werden door Wigman verzorgd.
Het resultaat was een unieke combinatie van natuurfotografie, educatie en druktechniek.
Wie de albums tegenwoordig bekijkt, beseft nauwelijks hoeveel werk er schuilging achter iedere kleurenfoto.
In de vroege jaren vijftig betekende kleurenfotografie:
- uiterst nauwkeurige belichting;
- lange ontwikkelprocessen;
- kostbare kleurenfilms;
- ingewikkelde kleurcorrecties;
- specialistische druktechnieken.
Iedere opname moest technisch vrijwel perfect zijn.
Dat de foto’s van Van den Burg uiteindelijk in grote oplagen konden worden gedrukt, getuigt van zijn vakmanschap én van de hoge kwaliteit van zijn originelen.
Avifauna kreeg een gezicht
Nog voordat televisie gemeengoed werd, leerden veel Nederlanders Avifauna kennen via foto’s.
De kleurrijke ansichtkaarten, folders, persfoto’s en verzamelalbums maakten nieuwsgierig naar het vogelpark.
De beelden van Kees van den Burg speelden daarin een centrale rol.
Zijn foto’s verschenen niet alleen in eigen uitgaven van Avifauna, maar werden ook gebruikt door landelijke en regionale kranten en tijdschriften die aandacht besteedden aan het snel groeiende vogelpark. Daarmee droeg hij rechtstreeks bij aan de landelijke bekendheid van Avifauna.
Een waardevol historisch archief
Ruim zeventig jaar later hebben de foto’s van Kees van den Burg een nieuwe betekenis gekregen.
Ze zijn niet langer uitsluitend fraaie natuurfoto’s, maar vormen historische documenten.
Ze laten zien:
- hoe Avifauna er direct na de opening uitzag;
- welke vogelsoorten destijds aanwezig waren;
- hoe de verblijven waren ingericht;
- hoe bezoekers het park beleefden;
- hoe Gerard van den Brink zijn levenswerk presenteerde.
Voor historici, vogelliefhebbers en verzamelaars vormen deze foto’s daarom een onmisbare bron.
Een naam die niet vergeten mag worden
In de geschiedenis van Avifauna worden vaak de namen genoemd van Gerard van den Brink, A.B. Wigman , J.Noordzij en de vele vogeldeskundigen die aan het park verbonden waren.
Maar zonder Kees van den Burg zouden veel van deze herinneringen nooit zijn vastgelegd.
Zijn foto’s brachten Avifauna letterlijk tot leven. Zij maakten zichtbaar wat woorden alleen niet konden beschrijven: de kleuren, de elegantie en de uitzonderlijke schoonheid van de vogels waarvoor Gerard van den Brink zijn park had opgericht.
Kees van den Burg was daarmee veel meer dan een fotograaf. Hij was de chroniqueur van de beginjaren van Avifauna en een pionier die de mogelijkheden van kleurenfotografie benutte op een moment dat dit nog slechts voor weinig fotografen was weggelegd.
Zijn nalatenschap leeft voort in de duizenden beelden die nog altijd vertellen hoe een ambitieus idee in Alphen aan den Rijn uitgroeide tot een vogelpark van internationale betekenis.
